Effecten recessie op arbeidsmarkt nog jaren merkbaar
Geschreven door Wouter Ernes dinsdag 24 november 2009 14:37
De recessie is officieel voorbij. Maar daar hebben werkzoekenden niet veel aan. Op de arbeidsmarkt zijn de gevolgen van de crisis nog minstens vier jaar voelbaar. Zo op het eerste oog lijkt het allemaal wel mee te vallen met de crisis. We zijn sinds kort officieel uit de recessie – de economie groeit dus weer – en van de enorm snelle werkloosheidsstijging die het Centraal Planbureau in september voorspelde bij de presentatie van de Miljoenennota, is vooralsnog geen sprake. Sterker nog: de groei lijkt eruit. Ging het in de eerste helft van 2009 erg hard met 20.000 nieuwe werklozen in april en 16.000 in juni, de afgelopen maand kwamen er ‘slechts’ 4.000 werklozen bij.
Lees hieronder verder in het artikel van Patricia Veldhuis, redacteur van het NRC Handelsblad en vergeet niet te reageren.
Maar wacht nog even met opgelucht ademhalen. Want het mag dan meevallen, deskundigen zijn het erover eens dat de gevolgen van de crisis de komende jaren pas echt zichtbaar worden. Het duurt nu eenmaal een tijd voordat de gevolgen van de recessie zijn uitgewerkt: de arbeidsmarkt ijlt nog jaren na. Dat komt doordat bedrijven na een crisis vaak lang wachten voor ze weer durven te investeren in nieuw personeel. Ook hebben veel bedrijven de afgelopen maanden grote reorganisaties in gang gezet, die pas in 2010 of 2011 hun beslag krijgen.
400.000 werklozen
Het totaal aantal werklozen ligt volgens het CBS nu op 403.000, ruim 5 procent van de beroepsbevolking. Dat zijn er 111.000 meer dan vorig jaar om deze tijd. De werkloosheid is het grootst onder jongeren. Van de 15- tot 24-jarigen is nu 10,8 procent werkloos. Veel jongeren ontwijken de slechte arbeidsmarkt door langer te studeren. Volgens het CBS gaat het om 30.000 jongeren die anders gewoon een baan hadden gezocht. Vóór de crisis werden studenten uit de collegebanken geplukt voor ze goed en wel afgestudeerd waren. Ook zitten er op dit moment 36.000 mensen in de deeltijd-WW. Met deze regeling staan ze deels op de loonlijst van hun bedrijf, maar hebben ze voor de andere helft een WW-uitkering. Beide fenomenen, langer studeren en de deeltijd-WW, hebben een dempend effect op de werkloosheid, denkt het CBS.
Donkere wolk
„Er staan veel banen op de tocht”, waarschuwt econoom Michiel Vergeer van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). „Denk bijvoorbeeld aan TNT Post, daar moeten duizenden mensen uit. Of kijk naar ING. De reorganisatie die daar in gang is gezet, loopt nog jaren door. De donkere wolk boven de arbeidsmarkt is nog lang niet verdwenen.” Diezelfde sombere boodschap bracht de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling vorige week in haar Economic Outlook. De internationale organisatie voorspelt voor Nederland weliswaar een economische groei van 0,7 procent in 2010, maar dat herstel is te zwak om een verdere toename van de werkloosheid te voorkomen. Het zijn factoren waar onderzoekers van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt van de Universiteit Maastricht (ROA) zo veel mogelijk rekening mee hebben gehouden bij hun tweejaarlijkse onderzoek naar de arbeidsmarktperspectieven van schoolverlaters. Uit hun rapport De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2014, dat vandaag wordt gepubliceerd, vallen twee belangrijke conclusies te trekken. Eén: de arbeidsmarkt is in 2013 nog niet hersteld van de economische crisis. Twee: de vooruitzichten zijn het best voor hbo’ers en het slechtst voor ongeschoolden en academici. Met name studenten economie en rechten krijgen het de komende jaren nog lastig.
Twee ontwikkelingen
Eerst maar eens de arbeidsmarkt. Daar lopen twee ontwikkelingen door elkaar. Enerzijds de crisis met een langdurige daling van de werkgelegenheid als gevolg. Anderzijds de vergrijzing van de bevolking die na volgend jaar zorgt voor een snel stijgende vervangingsvraag, omdat veel oudere werknemers vanaf 2010 met pensioen zullen gaan. „Die grote groep ouderen zorgt ervoor dat er in 2011 een krimp van de potentiële beroepsbevolking optreedt”, zegt onderzoeker Frank Cörvers van het ROA. „Dat is een geluk bij een ongeluk. Zonder die krimp zouden de gevolgen van de crisis veel heftiger zijn. Dan had je een scenario gekregen zoals in de jaren tachtig, toen veel schoolverlaters de arbeidsmarkt opkwamen, terwijl daar heel weinig uitstroom tegenover stond. Met een enorm hoge jeugdwerkloosheid als gevolg.” Door de crisis zullen er in 2013 naar verwachting 220.000 personen minder aan het werk zijn dan in 2008, becijfert het ROA in zijn rapport. Tegelijkertijd stromen er tot 2014 elk jaar ongeveer 200.000 schoolverlaters de arbeidsmarkt op. Het verschil tussen de vervangingsvraag en het aantal instromers zal er op de middellange termijn voor zorgen dat de arbeidsmarkt zich herstelt en er zelfs weer sprake zal zijn van krapte. Maar tot 2014 staat het er voor veel toekomstige schoolverlaters niet florissant voor. „Op zich valt het me nog mee”, zegt Cörvers. „Het gaat over de hele linie slechter. Het niveau van 2008, toen de arbeidsmarkt écht heel krap was, halen we voorlopig niet meer. Maar er zijn wel twee, heel duidelijk afgebakende groepen die het lastig krijgen: ongeschoolden en academici. Daarbuiten is de schade te overzien.” Zelfs voor de groep lageropgeleiden met een diploma zijn de perspectieven niet ongunstig, zegt Cörvers. „Die hoeven de komende jaren niet werkloos thuis te zitten. Met name in zorg en welzijn ontstaat veel vraag naar lageropgeleiden. In die sectoren komt er werk bij, doordat mensen ouder worden en dus meer medische zorg gaan vragen. Tegelijkertijd is de vervangingsvraag er heel groot.” Ook voor de meeste hbo’ers lijkt er geen vuiltje aan de lucht, met dank aan de vergrijzing „Er werken nu eenmaal meer ouderen op hbo-niveau dan op academisch niveau”, zegt Cörvers. „Daar profiteren toekomstige hbo’ers van.”
Academici
Voor academici liggen de kaarten radicaal anders. De afgelopen jaren is de populariteit van universitaire opleidingen enorm toegenomen. Met als gevolg een hoge instroom van wo’ers op de arbeidsmarkt, terwijl juist daar relatief weinig uitstromende ouderen tegenover staan. Met name studenten rechten en economie krijgen het zwaar op de arbeidsmarkt, voorspelt het ROA. Cörvers: „Die richtingen kenden de afgelopen jaren een enorme toename van het aantal studenten. Dat wreekt zich nu. Tegelijkertijd zie je dat de banen voor afgestudeerden in die richtingen in de conjunctureel gevoelige sectoren zitten waar nu de klappen van de crisis vallen, zoals banken en andere financiële instellingen.” Maar wie de arbeidsmarkt te slim af wil zijn door snel van een studie rechten over te stappen naar een lerarenopleiding, kan dat beter laten. Want de banengroei in het onderwijs is ook voorbij, volgens het ROA. „Er is nog wel vraag naar leraren”, zegt Cörvers, „maar die wordt vooral veroorzaakt door het toenemend aantal docenten dat in deeltijd wil werken. De werkgelegenheid uitgedrukt in voltijdsbanen neemt niet meer toe – en er komen niet meer leerlingen bij de komende jaren.”
Technici
Techniek dan? Jarenlang toch dé richting waarmee je vrijwel zeker een baan vond. Ook die tijd is voorbij, volgens het ROA. Vmbo’ers die voor een technische variant kiezen, zitten nog goed. Maar voor technici op wo-niveau is de gouden tijd voorlopig voorbij. „Simpelweg omdat het aantal mensen met een academische technische opleiding enorm is gestegen”, zegt Cörvers. „Daardoor constateren wij nu: het zijn er genoeg.” Veel academici zullen de komende jaren dan ook noodgedwongen op zoek gaan naar een hbo-functie onder hun niveau, verwacht het ROA. Daar gaan hbo’ers last van krijgen: zij worden dan verdrongen door academici, net zoals hbo’ers op hun beurt mbo’ers zullen verdringen. „Maar dat hebben we ingecalculeerd”, zegt Cörvers, „en het doet niets af aan de mooie perspectieven voor hbo’ers. Normaal gesproken – dus zonder dat er sprake is van een recessie – zien we al dat eenderde van alle academici onder hun niveau terecht komt. Dat aantal zal de komende jaren bijna 10 procent hoger zijn.”
Ga hier naar de site van het NRC Handelsblad.
RSS feed Commentaar
geschreven door Rob Widdershoven, november 30, 2009
Effecten waarvan ik denk dat ze een matigende invloed zullen hebben op de demografische ontwikkeling in relatie tot de regionale economie.
Zo wordt er zeer veel steun gegeven aan innovatie. Dat is enerzijds natuurlijk nodig voor het verwerven en behouden van economsche voorsprong binnen concurrerende economische systemen. Maar de gevolgen hiervan zullen ook te meten zijn aan slimmer werken waardoor met minder personeel kan worden volstaan. Natuurljk zullen er ook innovaties die weer nieuwe werkgelegenheid genereren, maar een van de effecten zal toch ook zijn verdergaande mechanisering en automatisering met reducerende gevolgen voor de werkgelegenheid.
Verder wil ik wijzen op de ambivalente benadering van de hoger opgeleiden. Er worden overschotten aangekondigd. Vreemd als wordt bedacht dat juist hoger opgeleiden niet gebonden zijn aan de regionale arbeidsmarkt. Je zou denken dat ze gaan en staan waar er gewerkt kan worden. Wel begrijp dat ik er vakgebieden die zijn die een sterkere binding aan Nederland hebben en in dat opzicht minder flexibel en globaal georiënteerd zijn.
In dit licht hebben we trouwens ook te maken met een niet onaanzienlijke groep NWW hoger opgeleiden in Limburg. Het gaat dan om enkele duizenden werkzoekenden.
Hier is op een of andere manier duidelijk sprake van een mismatch, gelet op de vele activiteiten die op dit moment , ook met overheidsmiddelen, worden ondersteund om kenniswerkers van buiten deze regio naar Limburg toe te halen. Dit beleid vraagt naar mijn mening om een goed gedifferentieerde aanpak waarbij ook oplossingen dichterbij aandacht verdienen. Wellicht geldt daarbij goede voorlichting bij de keuze die jonge hoger opgeleiden maken als ze zich specialiseren op een kennisgebied.
Al met al iets om rekening mee te houden bij het arbeidsmarktonderzoek zoals RAIL dat door de Provincie, samen met centrumgemeenten in het leven is geroepen.
-
- +1
-
-
www.twitter.com/talentrijk
www.linkedin.com/talentrijk
Beste mensen,
Toch opvallend dat op deze website een artikel over 'de canon van Limburg' (het is reeds geschied en oud) meer hits heeft dan een artikel over de effecten van de recessie op de arbeidsmarkt in de nabije toekomst...